Ψηφιακή ικανότητα: η ζωτικής σημασίας δεξιότητα του 21ου αιώνα για εκπαιδευτικούς και μαθητές

image:DIGCOMP 2.0

Η ψηφιακή ικανότητα είναι ουσιώδης για τη μάθηση, την εργασία και την ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία. Για τη σχολική εκπαίδευση, εξίσου σημαντική με την ικανότητα καθαυτήν είναι και η γνώση του τρόπου ανάπτυξής της. Μάθετε πώς με αυτόν τον οδηγό!

Τι σημαίνει ψηφιακή ικανότητα;

Η ψηφιακή ικανότητα είναι μία από τις οχτώ βασικές ικανότητες και αναφέρεται στην πλήρη αξιοποίηση της γκάμας των ψηφιακών τεχνολογιών με σκοπό την πληροφόρηση, την επικοινωνία και την επίλυση βασικών προβλημάτων σε όλες τις πτυχές της ζωής με σιγουριά και κριτικό τρόπο. Μπορεί να ακούγεται απλό σε πολλούς από εμάς, αλλά σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Ατζέντα 2015 (Digital Agenda Scoreboard 2015), το επίπεδο της ψηφιακής ικανότητας του 40% του πληθυσμού της ΕΕ είναι ανεπαρκές, ενώ το 22% του ποσοστού αυτού δεν χρησιμοποιεί το διαδίκτυο.

Είναι επίσης πολύ σημαντικό να αντιλαμβανόμαστε ότι "ως εγκάρσια ικανότητα, η ψηφιακή ικανότητα μας βοηθάει επίσης να κατακτήσουμε άλλες βασικές ικανότητες, όπως της επικοινωνίας, γλωσσικές δεξιότητες ή βασικές δεξιότητες στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες", όπως σημειώνει η Riina Vuorikari στο άρθρο της ως ειδικού.

Για να κατανοήσετε τη φύση της ικανότητας αυτής καλύτερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συστήσει το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Ψηφιακών Ικανοτήτων για τους Πολίτες (DigComp) το οποίο χωρίζεται σε πέντε τομείς: πληροφοριακός γραμματισμός και γραμματισμός ανάλυσης δεδομένων (information and data literacy), επικοινωνία και συνεργασία, δημιουργία ψηφιακού περιεχομένου, ασφάλεια και επίλυση προβλημάτων. Από κοινού περιλαμβάνουν 21 ικανότητες - πατήστε στην παρακάτω εικόνα και δείτε στο πληροφοριακό γράφημα πόσες από αυτές κατέχετε ήδη!

Στο προσεχές μέλλον, οι παιδαγωγοί θα έχουν το δικό του πλαίσιο, με το όνομα DigCompEdu. Στο προτεινόμενο προσχέδιο βρίσκουμε έξι τομείς ανάπτυξης στους οποίους περιλαμβάνονται το επαγγελματικό περιβάλλον, η δημιουργία και ο διαμοιρασμός ψηφιακών πόρων, η διαχείριση της χρήσης ψηφιακών εργαλείων, η αξιολόγηση, η ενδυνάμωση των μαθητών και τέλος η διευκόλυνση των ψηφιακών ικανοτήτων των μαθητών. Παρακολουθήστε τα τελευταία νέα σχετικά με την εν λόγω πρωτοβουλία!

Πώς καλλιεργούνται οι ψηφιακές ικανότητες στην Ευρώπη; 

Η έκθεση του δικτύου Ευρυδίκη (2012) μας δείχνει ότι σχεδόν όλες οι Ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν μια συγκεκριμένη εθνική στρατηγική σε σχέση με την ψηφιακή ικανότητα. Κατά τον χρόνο διεξαγωγής της μελέτης, η ψηφιακή ικανότητα διδασκόταν μέσω μιας διαθεματικής προσέγγισης σε όλες τις χώρες της ΕΕ εκτός από δύο σε επίπεδο πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και σε όλες τις χώρες σε επίπεδο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης - παράλληλα με άλλες προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνταν σε αρκετές χώρες, όπως την ενσωμάτωση των ΤΠΕ σε συγκεκριμένα διδακτικά αντικείμενα ή τη διδασκαλία τους ως ξεχωριστό διδακτικό αντικείμενο.

Ο εφοδιασμός των εκπαιδευτικών με επαρκείς ψηφιακές ικανότητες αποτελεί παράγοντα-κλειδί: η πιο πρόσφατη μελέτη TALIS του ΟΟΣΑ (2013) έδειξε ότι το 18% των εκπαιδευτών και των παιδαγωγών πιστεύουν ότι χρειάζονται να αναπτύξουν περαιτέρω τις δεξιότητές τους στις ΤΠΕ για τη διδασκαλία και το 16% στη χρήση των νέων τεχνολογιών στον χώρο εργασίας.

Το μεγαλύτερο δίκτυο εκπαιδευτικών στην Ευρώπη, το eTwinning, προσφέρει στους εκπαιδευτικούς ένα καλό περιβάλλον για να συνεργάζονται με συναδέλφους και να μαθαίνουν νέους τρόπους αξιοποίησης των ΤΠΕ για τη διδασκαλία. Η μελέτη του eTwinning (2015) έδειξε ότι το 29% των εκπαιδευτικών θεωρεί πώς το eTwinning έχει επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό τις τεχνολογικές τους δεξιότητες και το 37% θεωρεί ότι η επίδρασή του ήταν το λιγότερο μέτρια. Τα μέλη του eTwinning επίσης ανέφεραν αύξηση των ψηφιακών πρακτικών διδασκαλίας και μάθησης που χρησιμοποιούν, όπως συμμετοχή σε μαθήματα μέσω διαδικτύου (78%), δημιουργία υλικών σε συνεργασία με τους μαθητές (77%) ή χρήση των κοινωνικών δικτύων με τους μαθητές τους (76%).

Πώς μπορώ να προάγω την ψηφιακή ικανότητα στην τάξη μου;

Είναι ευρέως διαδεδομένη η πεποίθηση ότι η ανάπτυξη της ψηφιακής ικανότητας πρέπει να ξεκινάει σε μικρή ηλικία, αλλά οι αποφάσεις αναφορικά με τα είδη των τεχνολογιών και τον χρόνο που θα διατίθεται σε αυτές θα πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά. Για παράδειγμα, η διδασκαλία των αρχών του προγραμματισμού μπορεί να γίνει χρησιμοποιώντας χάρτινα ποτηράκια ή κύβους. Το άρθρο στο Ευρωπαϊκό περιοδικό Science in School εξηγεί πώς.

Το Talking Pictures είναι ένα βραβευμένο έργο eTwinning μέσω του οποίου οι μαθητές των μικρότερων τάξεων του δημοτικού χρησιμοποιούσαν τις φωτογραφίες και τα βίντεο ως γλώσσα αφήγησης και ερμηνείας των ιστοριών που ήθελαν να πουν. Τα παιδιά έμαθαν ότι τα πράγματα δεν είναι πάντα αυτό που φαίνονται - μπορούμε να επεξεργαστούμε τις φωτογραφίες προκειμένου να αναδείξουμε διαφορετικές οπτικές γωνίες.

Αν ενδιαφέρεστε να μάθετε σχετικά με μια αποτελεσματική προσέγγιση των ψηφιακών εργαλείων σε όλο το εύρος του σχολείου, διαβάστε το άρθρο του ειδικού του Luis Fernandes, ενός Πορτογάλου διευθυντή σχολείου. 
Στο παρακάτω βίντεο των "Education Talks", η Esther Wojcicki μοιράζεται τις ιδέες της σχετικά με τους τρόπους εφαρμογής της μάθησης μέσω συνθετικών εργασιών και ψηφιακών εργαλείων στην τάξη.

Οι παιδαγωγοί που ενδιαφέρονται για επιμόρφωση μέσω διαδικτύου μπορούν να βρουν ενδιαφέροντα υλικά μαθημάτων στο διαδίκτυο στην Ακαδημία (Academy) του European Schoolnet. Παρακαλούμε σημειώστε ότι τα μαθήματα που αναφέρονται παρακάτω έχουν τελειώσει, αλλά όλα τα υλικά παραμένουν στη διάθεση όσων επιθυμούν να τα μελετήσουν μόνοι τους. Επίσης, μείνετε συντονισμένοι για τυχόν επαναλήψεις των ίδιων μαθημάτων ή για την διοργάνωση καινούργιων! 

  • Introducing Technology-Enhanced Teaching: μάθετε τι είναι η ικανότητα Υποβοηθούμενης από την Τεχνολογία Διδασκαλίας (TET), δε ποιον βαθμό την διαθέτετε και πώς να την καλλιεργήσετε περισσότερο. (Δημιουργήθηκε από το έργο MENTEP με χρηματοδότηση από την ΕΕ) 
  • Developing Digital Skills in your Classroom: μάθετε πώς να αναπτύξετε μια μεγάλη γκάμα ψηφιακών δεξιοτήτων και ανακαλύψτε εργαλεία και πόρους για να το κάνετε. (Δημιουργήθηκε από την εκστρατεία eSkills for Jobs της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) 
  • Online Safety Course: μάθετε σχετικά με την ασφάλεια στο διαδίκτυο, ένα ουσιαστικό κομμάτι της ψηφιακής ικανότητας. (Δημιουργήθηκε από την πύλη Better Internet for Kids (BIK) με τη χρηματοδότηση της ΕΕ)