Κατανόηση και αντιμετώπιση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου σε σχολικό και τοπικό επίπεδο

Η πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου αποτελεί ένα πολυσύνθετο, δυναμικό και πολύπλευρο φαινόμενο, το οποίο οφείλεται σε συνδυασμό προσωπικών, κοινωνικών, οικονομικών, εκπαιδευτικών και οικογενειακών παραγόντων και πολύ συχνά συνδέεται με κοινωνικοοικονομικά μειονεκτούντα στρώματα. Σπανίως συνιστά ξαφνική απόφαση και συνήθως πρόκειται για το ορατό αποτέλεσμα μιας μακράς διαδικασίας υπο-επίδοσης και σταδιακής απομάκρυνσης από την εκπαίδευση.

Οι νέοι εγκαταλείπουν πρώιμα το σχολείο για πολλούς και διαφορετικούς λόγους, οι οποίοι αφορούν ειδικά το κάθε άτομο. Ορισμένοι εγκαταλείπουν την εκπαίδευση, επειδή αντιμετωπίζουν προσωπικά ή οικογενειακά προβλήματα, άλλοι λόγω συναισθηματικών δυσκολιών ή προβλημάτων υγείας. Κάποιοι νέοι αισθάνονται απογοητευμένοι από τη σχολική τους εκπαίδευση, γεγονός που συνδέεται με το πρόγραμμα σπουδών, τις μεθόδους διδασκαλίας, τις κακές σχέσεις με τους εκπαιδευτικούς ή τους άλλους μαθητές, τον εκφοβισμό ή ένα ενδεχομένως αρνητικό κλίμα στο σχολείο. Ωστόσο, φαίνεται ότι η πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου παρουσιάζει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και θεωρείται ότι ορισμένοι νέοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από κάποιους άλλους. Οι μαθητές που προέρχονται από μη ευνοούμενα κοινωνικά στρώματα (όπως νοικοκυριά που μαστίζονται από την ανεργία, οικογένειες με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, μονογονεϊκές οικογένειες ή νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν αγχογόνες καταστάσεις),  από ευπαθέστερες ομάδες (π.χ. παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή έφηβες μητέρες)  ή από οικογένειες μειονοτήτων ή μεταναστών, έχουν περισσότερες πιθανότητες να εγκαταλείψουν πρόωρα το σχολείο. Συνήθως, το φαινόμενο πλήττει περισσότερο τα αγόρια από ό,τι τα κορίτσια.

Λόγω του πολυσύνθετου χαρακτήρα της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου, η προσέγγιση και η αντιμετώπιση του φαινομένου αυτού πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο συνεργασίας μεταξύ του σχολείου και όλων των άλλων σχετικών παραγόντων. Η υιοθέτηση «ολιστικής σχολικής προσέγγισης» είναι απαραίτητη για τη μείωση του ποσοστού των μαθητών που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο και την εκπαιδευτική επιτυχία για όλους τους μαθητές και όλες τις μαθήτριες. Όλοι οι παράγοντες του σχολείου (διευθυντές, διδακτικό και λοιπό προσωπικό, μαθητές, γονείς και οικογένειες), καθώς και οι εξωτερικοί, εκπαιδευτικοί και μη εκπαιδευτικοί φορείς, διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην αντιμετώπιση των εκπαιδευτικών μειονεκτημάτων και την πρόληψη της εγκατάλειψης του σχολείου. Όλοι οι παράγοντες έχουν ευθύνη να αναλάβουν ολοκληρωμένη, συλλογική και συνεργατική δράση, η οποία θα βασίζεται στη διεπιστημονικότητα και τη διαφοροποίηση. Πρόκειται για έναν οικοσυστημικό τρόπο θεώρησης του σχολείου ως πολυδιάστατου και διαδραστικού συστήματος το οποίο μπορεί να μαθαίνει και να αλλάζει. Για την προώθηση των αλλαγών είναι σκόπιμη η αντιμετώπιση κάθε διάστασης της σχολικής ζωής με συνεκτικό τρόπο. Τούτο συνεπάγεται επίσης τη συνεκτίμηση των αναγκών όλων των παραγόντων (μαθητές, προσωπικό και ευρύτερη τοπική κοινωνία) στο πλαίσιο της διδασκαλίας, της μάθησης και της καθημερινής ζωής του σχολείου.